ULUSLARARASI KARA YOLU EŞYA TAŞIMACILIĞININ BİLEŞENLERİ

Uluslarararası kara yolu taşımacılığının fiziksel eşya akışında rol oynayan üç temel öğesi bulunmaktadır. Bunlar; sürücüler, araçlar ve yükler olarak belirtilebilir.
Sürücüler
Nakliye araçlarının sürücüleri, farklı prosedür ve uygulamaların bulunduğu uluslararası geçişlerde önemli konulardan biridir. Araç sürücülerinin çalışma ve dinlenme süreleri, çalışma koşulları ve yasal düzenlemeler AETR Sözleşmesi’nde belirtilmektedir. Avrupa Birliği’nde sürücülerle ilgili düzenlemeler ise, 1985 yılı ve 3820/85/EC sayılı talimatında belirtilmektedir. Uluslararası Kara Yolu Zati Eşya Taşımacılığı Yapan Taşıtlarda Çalışan Personelin Çalışmalarına İlişkin Avrupa Anlaşması’na (AETR) göre:
Sürücülerin Özellikleri
Yük taşımacılığı işinde çalışan sürücülerin yaşları en az; Varsa römork veya yarı römorklar dâhil olmak üzere müsaade edilen azami ağırlığı 7,5 tonu aşmayan taşıtlar için 18, Diğer taşıtlar için: 21, ancak ilgili kişi “Akit taraflar” dan biri tarafından tanınan, kara yoluyla yük taşıması için kullanılacak taşıtların sürücüleri için açılan bir eğitim kursunu bitirdiğini teyit eder bir profesyonel yeterlik sertifikasına sahipse 18’dir. “Akit taraflar”, bu anlaşmaya göre uluslararası yük taşıma işinde çalışacak sürücülere ilişkin halen ulusal düzeyde uygulanan minimum eğitim seviyeleri ve diğer koşulları birbirlerine bildirirler. Yolcu taşımada çalışan her sürücü 21 yaşında olur. Aracın normal olarak üslendiği yerden yarıçapı 50 kilometreden uzağa yolcu taşımasında çalışan her sürücü ayrıca aşağıdaki koşullardan birini karşılamalıdır; Müsaade edilen azami ağırlığı en az 3,5 ton olan taşıtların sürücüsü olarak en az bir yıl yük taşıma işinde çalışmış olmalı, Aracın normal olarak üslendiği yerden yarıçapı 50 kilometreden fazla uzaklığa yolcu seferi yapan araçlarda en az bir yıl veya yetkili merciin öyle çalışmış olmakla gerekli deneyimi kazandığı takdirine bağlı olarak bu anlaşmanın konusunu teşkil etmeyen
diğer türden yolcu seferlerinde en az bir yıl çalışmış olmalı, Kara yoluyla yolcu taşıma amaçlı taşıtların sürücüleri için açılan bir eğitim kursunu tamamlamış olduğunu teyit eden, “Akit taraflar” dan biri tarafından tanınan profesyonel yeterlik sertifikasına sahip olmalıdır.
Taşıt Kullanma Süreleri
Günlük dinlenme süresi, iki adet günlük dinlenme süresi ile haftalık dinlenme süresi arasında kalan araç kullanma süresi “günlük taşıt kullanma süresi” dir, dokuz (9) saati geçmez. Bu süre bir hafta içinde iki kez on saate çıkarılabilir. Bir sürücü altı kez günlük taşıt kullanma süresini aşmadan belirtilen haftalık bir dinlenme süresi kullanır. Toplam taşıt kullanma süresi altı gün boyunca altı günlük maksimum taşıt kullanma süresini aşmamış ise
haftalık dinlenme süresi altıncı günün sonuna ertelenebilir. Tarifeli seferler dışında uluslararası evden eve nakliyat taşımada “altı” ve “altıncı” ibarelerinin yerine sırasıyla “on iki” ve “on ikinci” ibareleri kullanılır. On beş günlük sürede toplam taşıt kullanma süresi doksan saati geçemez.
Molalar
Dört saat otuz dakikalık taşıt kullanma süresinin sonunda sürücü bir dinlenme süresini kullanmaya başlamayacaksa en az kırk beş (45) dakikalık bir mola verir. Bu mola, her biri taşıt kullanma süresine dağıtılmış veya 1. maddedeki hükme uygun biçimde bu sürenin hemen bitiminde kullanılacak, en az on beş (15) dakika olabilecek, molalar ile değiştirilebilir. Bu molalar boyunca sürücü diğer bir işle meşgul olamaz. Bu madde ile ilgili olarak; bekleme süresi, hareket hâlindeki bir taşıtta taşıtı sürmeden geçen süre, feribotta yahut trende geçen süre “diğer iş” olarak anlaşılmaz. Açıklanan bu molalar günlük dinlenme süresi olarak kabul edilemez.
Dinlenme Süreleri
Her yirmi dört saatlik süre içinde sürücü kesintisiz en az on bir (11) saatlik günlük dinlenme süresi kullanır. Bu süre bir hafta boyunca üç defadan fazla olmamalı. Dinlenme süresini takip eden hafta bitmeden önce, telafi edileceği garanti edilerek kesintisiz en az dokuz saate indirilebilir. Yukarıda belirtildiği şekliyle dinlenme süresi azaltılmamışsa bir tanesi kesintisiz en az sekiz saat olacak şekilde yirmi dört saatte iki veya üç kez
kullanılabilir. Bu durumda dinlenmenin en az süresi on iki (12) saate çıkarılır. Otuz saatlik sürede taşıt en az iki sürücü tarafından sürülüyorsa her bir sürücü sekiz (8) saatten az olmayan kesintisiz dinlenme süresi kullanır.
Bir haftada 1. ve 2. maddelerde sözü edilen dinlenme sürelerinden biri haftalık dinlenmeye eklenerek kesintisiz toplam kırk beş saate uzatılır. Bu dinlenme süresi taşıtın veya sürücünün normal olarak üslendiği yerde geçirilecekse kesintisiz en az otuz altı saate, başka bir yerde kullanılacaksa kesintisiz en az yirmi dört saate indirilebilir. Bu indirimlerin her biri, hangi haftaya ait dinlenme süresi ise o haftayı takip eden üçüncü hafta sona ermeden önce tek bir bütün hâlinde kullanılacak şekilde, yapılan indirime eş süreyle telafi edilir. Bir hafta başlayıp takip eden haftaya sarkan dinlenme süresi haftalardan her ikisinden birine eklenebilir. İlgili kişinin talebi üzerine günlük ve/veya haftalık dinlenme süresinde yapılan kesintileri telafi mahiyetinde kullanılan herhangi bir dinlenme en az sekiz saatlik diğer dinlenmeyle birleştirilir ve aracın park yerinde veya sürücünün üs tuttuğu yerde kullanması garanti altına alınır. Günlük dinlenme süresi taşıt hareket hâlinde değilken, bir ranza ile donatılmışsa taşıtta kullanılabilir.Yük ya da yolcu taşıma işinde çalışan sürücü feribot veya trenle nakledilen bir taşıta eşlik ediyorsa günlük dinlenme süresi aşağıdaki koşulların sağlanmasına bağlı olarak en fazla bir kez bölünebilir. Günlük dinlenme süresinin karada geçirilen parçası, feribotta veya trende geçirilen parçasından önce veya sonra kullanılabilir olmalıdır. Günlük dinlenme süresinin bu iki parçası arasında kalan süre mümkün olduğunca kısa tutulmalı ve gümrük formaliteleri de yükleme ve indirme işlemlerine dâhil olmak üzere bu işlemlerin öncesi ya da sonrasında bir saati hiçbir şekilde aşmamalıdır. Bu dinlenme sürelerinin her ikisinde de sürücü bir ranza (yatak) veya kuşeti kullanabilmelidir. Bu şekilde bölünen günlük dinlenme süresi iki saat uzatılır.
Uluslararası evden eve nakliyat firmaları için tır sürücüleri, müşteri ile sürekli yüz yüze gelmesi nedeniyle hayatî derecede önemlidir. Sürücülerin kılık kıyafeti, konuşması, iş bilgisi ve tecrübesi, nakliye operasyonunun başarısını etkileyen önemli unsurların başında gelmektedir. Bu nedenle sürücünün seçilmesi, işe alınması ve uygulamanın bir parçası hâline gelmesi taşıma şirketleri için kritik bir faktördür. Sürücüden beklentiler genel olarak şu başlıklar altında toplanabilir;
-Sürücünün dürüst ve güvenilir olması,
-Araç kullanımında ehil olması,
-Gümrük işlemlerini ve dokümantasyonu bilmesi,
-Yükleme ve boşaltmalara nezaret etmesi,
-Düzenli olarak şirket merkezine yol, yük ve gümrük konuları başta olmak üzere tüm konular hakkında rapor vermesi,
-Müşteri ile sağlıklı iletişim kurabilme yeteneği olması,
-Kıyafet ve davranışları ile şirketi temsil edebilir nitelikte olmasıdır.
Araçlar
CMR Anlaşması’nda “taşıt” sözcüğü 19 Eylül 1949 tarihli Yol Trafik Anlaşması dördüncü maddesinde tarif edilen, motorlu taşıtlar, dizi hâlinde taşıtlar, römorklar ve yarı römorklar anlamına gelir. Ulaştırma Bakanlığının Eşya Taşımasına Dair Yönetmeliği’ne göre, uluslararası eşya taşımacılığında kullanılacak taşıtlarda; 15 yaşından büyük, istiap haddinin 10 tondan küçük olmaması zorunludur. Taşıtın yaşı, fabrikasından imal edildiği tarihten sonra gelen ilk takvim yılı esas alınarak hesaplanır. Römork ve yarı römorklarda yaş şartı aranmaz. Çekici, römork veya yarı römork ile birlikte bir taşıt sayılır. (C3), (C4) ve (E) türü yetki belgesi sahibi olan taşımacıların yapacakları taşımalarda taşınan eşyanın ve taşıtın özelliği dikkate alınarak, taşıtların istiap hadleri Ulaştırma Bakanlığınca daha düşük tutulabilir. Uluslararası evden eve nakliye yapabilmek için Ulaştırma Bakanlığının istemiş olduğu (C1) ve (C2) türü yetki belgesi sahibi olan taşımacıların yapacakları taşımalarda taşınan eşyanın miktarı, cinsi, taşıma süresi ve mesafesi dikkate alınarak taşıtların istiap haddi Ulaştırma Bakanlığınca belirli bir süre için 5 tona kadar düşürülebilir, yaşları da 20’ye kadar yükseltilebilir. 17.02.1995 tarih ve 95/65976 sayılı kararına göre Avrupa’ya yönelik olmayan yurt dışı taşımalarında kullanılacak taşıtlarda yaş sınırı aranmamaktadır. Uluslararası taşımadaki bu kısıtlamalar Türkiye açısından Avrupa Birliği’ne ve diğer Avrupa ülkelerine transit geçiş yapabilmek için minimum standartları oluşturur. Aksi hâlde mevzuata uyulmadığından uluslararası taşımacılık engellenmektedir.
Treyler
Treyler; bir kamyon tarafından çekilen ve taşıyacağı yükün özelliklerine has bir şekilde tasarlanıp imal edilen en az bir dingilli ve çekildiği kamyona çeki oku, döner tabla, kanca vb. adlarla tanımlanan bir bağlantı aygıtı ile bağlanan yük taşıma amaçlı kara yolu taşıt aracıdır.1970‘li yıllarda kara yolu taşımacılığının gelişmesiyle Türk taşımacıların filolarına giren ilk araç olan Amerikan yapımı “dorsey trailers” markalı semi-treylerlerden esinlenerek ‘treyler’ ismi ortaya çıkmıştır. Söylenişi bakımında kolay olması nedeniyle nakliye
sektöründe yaygın olarak kabul görmüştür. Teknik olarak treyler deyince ilk akla gelen bir çekicinin arkasında yük taşımaya yarayan açık ya da kapalı araçlardır. Treyler, tehlikeli maddeler dâhil olmak üzere her türlü
yükü bir noktadan başka bir noktaya taşımak üzere kullanılır. Treylerler taşıdıkları yük ve kullanım alanlarına göre çok farklı özellikler göstermekte ve değişik isimler almaktadır. Ancak kısaca söylemek gerekirse, kuru yük taşımacılığı için tenteli ve perdeli tip semi-treylerler kullanılırken, askılı tekstil, dağıtım veya hava kargo
paletlerinin kara yolu ile taşınmasında kullanılmak üzere imal edilmekte olan ve kutu tipi tabir edilen, alüminyum gövdeli araçlar da mevcuttur. Ayrıca rulo sac taşıması, araç taşıması, granül veya sıvı madde taşıması için ayrı ayrı özelliklere sahip özel araçlar da sektörde kullanılmaktadır. Uluslararası kara yolu eşya taşımacılığında kullanılan treylerler yükleme hacimlerine göre farklılıklar taşımaktadır. Genel olarak en çok kullanılan treyler çeşitleri şu şekilde sınıflandırılır:
– Kuru yük semi treyler
– Optima treyler
– Jumbo treyler
Semi Treyler
İngilizce’de “Semi Trailler”, Fransızca’da “Semi Remorque” olarak adlandırılan treylerlerin Türkçe’de tam karşılığı bulunmamaktadır. Bir motora sahip çekici araç tarafından çekilen ve taşıyacağı yükün özelliklerine has bir şekilde tasarlanıp imal edilen en az bir dingilli ve çekildiği araca king adı verilen bir araçla bağlanan yük taşıma amaçlı kara yolu taşıt aracıdır. Semi-treyler dingil, lastik, fren, süspansiyon ABS vb. yürüyüş grubu ve güvenlik aygıtlarına sahip olmakla birlikte, motora sahip değildir. İç hacmi 86 m3 tür. Boyutları: 13.60 m/2.47 m/2.55 m (boy/en/yükseklik) dir. Kendi arasında çeşitlere ayrılır:
-Damper şasi semi – treyler
-Frigofrik semi-treyler
Belli bir ısıya sahip olması gerekli olup da nakliye sonunda herhangi bir şekilde tazeliğinden veya formundan bir şey kaybetmemesi gereken ürünlerin taşınması frigofrik treylerler ile yapılır. Ürünün en önemli özelliği sızdırmazlık ve ısı geçirmemesidir. Bazı markalar -18 dereceye kadar her şeyi muhafaza etme özelliğine sahiptir. Çoğunlukla gıda sektörüne hitap eden bu treylerlere, soğutucu ünitelerle 4 zamanlı, 4 silindirli motorlar ilave
edilir.
-Maksima semi-treyler
Tenteli treylerler
Ulusal ve uluslararası nakliye sektörüne yönelik, her türlü kuru yük, kağıt, sac taşımacılığı yapabilen treylerlerdir. Kendi içlerinde standart tenteli ile kayar perde ve çatılı olmak üzere üçe ayrılır. Bu tip treylerleri genelde meşrubat firmaları tercih etmektedir. Perdeli olması treylerin istenilen kısmından istenildiği kadar yük boşaltması imkânını verir.
Tankerler
Tankerlerin kapasitesi ve içindeki bölmeleri markalara göre değişkendir. 35 bin litre brüt hacmi olabileceği gibi içinde 2-3 hatta dört bölme olabilir. Genelde müşterinin isteğine göre özel yapılır. Tehlikeli madde taşımacılığı, sıvı gıda ürünleri vb. alanlarda kullanılır.
Konteyner taşıyıcılar
Konteyner bir çeşit değiştirilebilir yükleme kabıdır. Bu kapların iki yer arasında muhtelif taşıtlar kullanılarak taşınmasına da ‘konteyner taşımacılığı’ denir. Platform tip, uzun platform tip ve kılçık tip platform olarak üçe ayrılır. 20, 30, 40’lık ve uzun tip platformda da 45’lik konteyner taşıyabilir. Konteyner taşımacılığında dingiller, şasinin mukavemeti ve kilitler çok önemlidir.
Optima Treyler
Optima türü treylerin iç hacmi 91 m3 tür. Boyutları içten içe 13.60/2.27/2.70 m’ dir.
Jumbo Treyler
Jumbo treyler deveboynu olarak adlandırılan ön bölümü ile arka boşluk toplam yükleme hacmi 97 m3 tür. Boyutları içten içe 3.94/2.47/2.55 m ve 9.99/2.47/3.01 m’ dir.